Công chức chi cục HQCK Quốc tế Cha Lo làm thủ tục cho doanh nghiệpCông chức chi cục HQCK Quốc tế Cha Lo làm thủ tục cho doanh nghiệpTrong khoa học pháp lý, vi phạm pháp luật được hiểu là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại những quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Vi phạm pháp luật là cơ sở của trách nhiệm pháp lý. Vi phạm pháp luật được chia thành 4 loại gồm: vi phạm hình sự (tội phạm), vi phạm hành chính, vi phạm dân sự và vi phạm kỷ luật. Trong đó, vi phạm hành chính và tội phạm là hai dạng vi phạm pháp luật có nhiều điểm khá giống nhau, ranh giới giữa chúng trong một số trường hợp rất mong manh mà vượt qua nó vi phạm hành chính có thể chuyển hóa thành tội phạm khi thỏa mãn những điều kiện nhất định. Những điều kiện đó thường là các tình tiết tăng nặng trách nhiệm pháp lý, có thể là tái phạm, vi phạm nhiều lần, có tính chất chuyên nghiệp, gây hậu quả nghiêm trọng.

Trong bộ luật hình sự 1999 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2009), phạm tội nhiều lần là tình tiết tăng nặng được qui định tại Điều 48 và trong một số tội phạm cụ thể thì đây là tình tiết tăng nặng định khung. Theo khoa học luật hình sự, phạm tội nhiều lần là trường hợp có từ hai lần trở lên phạm cùng một tội cụ thể được qui định trong bộ luật hình sự, trong đó mỗi lần phạm tội đều đã có đủ yếu tố cấu thành tội phạm nhưng các lần phạm tội đó chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự và chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, nay các lần phạm tội đó được đưa ra xét xử trong cùng một vụ án nên bị áp dụng tình tiết tăng nặng phạm tội nhiều lần.

Trong Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính 2002 và Nghị định 128/2009/NĐ-CP ( qui định chi tiết thi hành pháp lệnh XLVPHC) tình tiết tăng nặng vi phạm nhiều lần được qui định như sau: “Vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực là trường hợp thực hiện vi phạm hành chính trong lĩnh vực mà trước đó đã vi phạm nhưng chưa bị phát hiện hoặc chưa bị xử phạt và chưa hết thời hiệu xử phạt”. Lĩnh vực ở đây được hiểu là các lĩnh vực quản lý nhà nước được quy định tại từng nghị định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính. Theo qui định này, có thể thấy khái niệm “vi phạm nhiều lần” không còn giới hạn trong cùng một hành vi như trong lĩnh vực hình sự nữa mà có thể hiểu bao gồm trường hợp một cá nhân, tổ chức thực hiện cùng một hành vi vi phạm từ hai lần trở lên và cả trường hợp thực hiện từ hai hành vi vi phạm khác nhau trở lên trong cùng một lĩnh vực ( lưu ý: theo luật xử lý vi phạm hành chính 2012 thì vi phạm hành chính nhiều lần đã được định nghĩa lại, tương tự như trong pháp luật hình sự).

Từ qui định này, chúng ta có thể đặt ra những tình huống thực tế và phương hướng xử lý như sau:

1. Chủ thể thực hiện cùng một hành vi vi phạm từ hai lần trở lên.

Có thể nói, đây là tình huống “vi phạm nhiều lần” điển hình, phổ biến nhất. Cho đến nay, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính, Nghị định 128 chỉ qui định và giải thích tình tiết tăng nặng “ vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực” là như thế nào chứ chưa có một văn bản qui phạm pháp luật nào hướng dẫn cụ thể đường lối xử lý ( xử phạt 1 lần hay xử phạt đối với từng lần) đối với trường hợp vi phạm nhiều lần ( trừ Thông tư 193/2009/TT-BTC có hướng dẫn cho một tính huống cá biệt nhưng chưa chính xác). Từ thực tiễn công tác kết hợp với nghiên cứu các nguyên tắc chung của Pháp luật, tôi cho rằng, đối với trường hợp này, tình tiết “vi phạm nhiều lần” cần phải được hiểu và áp dụng tương tự như “phạm tội nhiều lần” trong pháp luật hình sự. Mặc dù hành vi vi phạm được thực hiện nhiều lần và mỗi lần đều có đủ yếu tố cấu thành VPHC nhưng hành vi của các lần vi phạm này đều xâm hại đến cùng một khách thể, do cùng một chủ thể thực hiện, do vậy được xử lý một lần về hành vi đó, đồng thời bị áp dụng tình tiết tăng nặng “vi phạm nhiều lần”. Nếu điều luật qui định mức phạt căn cứ vào mức độ thiệt hại ( trị giá tài sản, tang vật, tiền thuế thất thu…) thì người vi phạm phải chịu trách nhiệm hành chính về toàn bộ thiệt hại của các lần vi phạm cộng lại. Cách hiểu này cũng phù hợp với nguyên tắc “ một hành vi vi phạm hành chính chỉ bị xử phạt một lần” qui định tại khoản 4 Điều 3 Pháp lệnh. Hơn nữa, chỉ có thể hiểu như vậy thì “vi phạm nhiều lần” mới tồn tại với tư cách là tình tiết tăng nặng, nếu không, việc xử phạt đối với từng lần vi phạm sẽ làm cho “vi phạm nhiều lần” trở thành tình tiết định khung nên không thể đồng thời áp dụng với tư cách là tình tiết tăng nặng nữa, và do vậy, cũng sẽ không xảy ra trường hợp “vi phạm nhiều lần” trở thành điều kiện chuyển hóa vi phạm hành chính thành tội phạm. Xin đưa ra một số ví dụ minh họa như sau:

Ví dụ 1: Một người đã nhiều lần điều khiển xe mô tô nhưng không có giấy phép lái xe theo qui định, cho đến khi bị phát hiện cũng chỉ bị xử phạt 1 lần về hành vi này kèm theo tình tiết tăng nặng “ vi phạm nhiều lần”.

Ví dụ 2: Hành vi kinh doanh hàng hóa nhập lậu qui định tại Điều 22 Nghị định 06/2008 qui định XPHC trong lĩnh vực thương mại. Giả thiết rằng một thương nhân có hành vi kinh doanh hàng nhập lậu 3 lần, giá trị hàng hóa của mỗi lần là 7 triệu đồng. Trong trường hợp này, trị giá hàng nhập lậu của cả 3 lần (21 triệu đồng) là căn cứ định khung xử phạt. Bởi vậy, mặc dù chỉ xử phạt 1 lần nhưng thương nhân này bị xử phạt theo khoản 4 Điều 22 với mức phạt 2-3 triệu đồng kèm theo tình tiết tăng nặng vi phạm nhiều lần.

Ví dụ 3: Hành vi của một doanh nghiệp nộp hồ sơ xét hoàn thuế/không thu thuế của nhiều lô hàng quá thời hạn qui định (các lô hàng này có thời hạn khác nhau) sẽ bị xử phạt một lần về hành vi này và bị áp dụng tình tiết tăng nặng vi phạm nhiều lần. Tương tự, hành vi nộp C/O của nhiều lô hàng quá thời hạn qui định cũng sẽ bị phạt một lần và áp dụng tình tiết vi phạm nhiều lần.

Trong ví dụ này, sẽ có ý kiến cho rằng xử phạt như vậy là quá nhẹ, doanh nghiệp có thể lợi dụng để chây ì trong việc nộp hồ sơ thanh khoản dẫn đến tình trạng tồn đọng hồ sơ trong ngành Hải quan càng phức tạp. Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu vì lý do răn đe doanh nghiệp mà tiến hành xử phạt đối với từng hồ sơ hoặc xử phạt từng lần tính theo ngày nộp hồ sơ. Bởi vì, yêu cầu lớn nhất của xử phạt vi phạm hành chính là phải đúng hành vi, đúng pháp luật, phải đảm bảo các nguyên tắc do pháp luật qui định, đặc biệt là mục tiêu tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Chế tài xử phạt đối với một hành vi cụ thể là quá nhẹ hay quá nặng chỉ mang tính tạm thời, có thể điều chỉnh khi sửa đổi Nghị định. Mặt khác, việc để hồ sơ tồn đọng không thanh khoản được suy cho cùng là trách nhiệm của cơ quan hải quan mà nguyên nhân nằm ở các qui định về thủ tục hải quan chưa hợp lý. Muốn khắc phục tình trạng này phải bắt đầu bằng việc sửa đổi các qui định về thủ tục Hải quan thay vì buộc doanh nghiệp ( người vi phạm) phải chịu hậu quả bất lợi từ cơ chế quản lý nhà nước thiếu khoa học, thiếu chặt chẽ.

2. Chủ thể thực hiện các hành vi vi phạm khác nhau nhưng đều được qui định trong cùng một điều luật hoặc cùng một Nghị định qui định về xử phạt vi phạm hành chính và các hành vi này xảy ra ở những thời điểm khác nhau.

Trong trường hợp này, đường lối xử lý VPHC có những khác biệt so với xử lý hình sự. Nếu như trong lĩnh vực hình sự, tình tiết “phạm tội nhiều lần” chỉ áp dụng khi người phạm tội thực hiện cùng một tội phạm thì trong lĩnh vực VPHC, tình tiết “vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực” có thể áp dụng ngay cả khi chủ thể thực hiện các hành vi VPHC khác nhau trong cùng lĩnh vực. Theo nguyên tắc xử phạt VPHC được qui định tại khoản4 Điều 3 PLXLVPHC ( cá nhân, tổ chức thực hiện nhiều hành vi VPHC thì bị xử phạt về từng hành vi) thì người vi phạm phải bị xử phạt về từng hành vi vi phạm, đồng thời theo Nghị định 128 thì trường hợp này còn bị áp dụng tình tiết tăng nặng “ vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực” .

Ví dụ 4: Một người điều khiển xe mô tô không đội mũ bảo hiểm, sau đó còn đi vào đường cấm sẽ bị xử phạt về 2 hành vi ( không đội mũ bảo hiểm và đi vào đường cấm) và bị áp dụng tình tiết tăng nặng “vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực”.

Tuy nhiên, trong lĩnh vực xử phạt VPHC về Hải quan còn có một qui định khác có thể áp dụng vào trường hợp này làm giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý. Khoản 3 Điều 3 Thông tư 193/2009/TT-BTC có hướng dẫn:

“ Trường hợp hành vi vi phạm trong lĩnh vực hải quan là hệ quả của một hành vi vi phạm khác trong cùng lĩnh vực hải quan thì chỉ xử phạt đối với hành vi vi phạm có chế tài xử phạt nặng hơn”.

Hướng dẫn này tuy trái với nguyên tắc “một người thực hiện nhiều VPHC thì bị xử phạt về từng hành vi” ( qui định tại khoản 4 Điều 3 Pháp lệnh XLVPHC) nhưng làm giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý của đương sự nên được áp dụng (theo nguyên tắc chung về áp dụng pháp luật). Có thể coi đây là một trường hợp miễn xử phạt vi phạm hành chính mà Thông tư 193 bổ sung. Khi xử phạt theo hướng dẫn này, cần phải làm rõ mối quan hệ (nhân – quả) giữa hai hành vi vi phạm, đồng thời vẫn phải áp dụng tình tiết “ vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực”.

Ví dụ 5: Một doanh nghiệp vừa có hành vi khai sai mã số (đối với mặt hàng đã được xác định mã số) của lô hàng nhập khẩu này vừa có hành vi sửa chữa hóa đơn thương mại đối với lô hàng nhập khẩu khác dẫn đến thiếu số thuế phải nộp thì sẽ bị xử phạt về 2 hành vi và bị áp dụng tình tiết “vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực”.

Ví dụ 6: Một người có hành vi đưa vào Việt Nam hàng hóa thuộc diện cấm nhập khẩu ( qui định tại khoản 4 Điều 16 NĐ 97/2007/ND-CP), sau đó có hành vi chứa chấp hàng hóa này trong địa bàn hoạt động Hải quan ( qui định tại khoản 1 Điều 13, NĐ97), theo hướng dẫn tại Thông tư 193 thì người này chỉ bị xử phạt về hành vi qui định tại khoản 4 Điều 16 vì mức phạt tại Điều này cao hơn. Trong trường hợp này, tình tiết tăng nặng “ vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực” vẫn phải được áp dụng.

3. Chủ thể thực hiện các hành vi vi phạm khác nhau trong cùng một lĩnh vực vào cùng một thời điểm.

Theo nguyên tắc xử phạt VPHC qui định tại Điều 3 PLXLVPHC thì chủ thể thực hiện các hành vi vi phạm khác nhau phải bị xử phạt về từng hành vi. Tuy nhiên do các hành vi này được thực hiện cùng thời điểm, tức không có hành vi nào xảy ra trước đó, nên sẽ không thuộc trường hợp “ vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực” như qui định tại Nghị định 128. Như vậy người vi phạm sẽ không bị áp dụng tình tiết tăng nặng “ vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực”.

Ví dụ 7: Một người vừa điều khiển xe mô tô không có giấy phép lái xe vừa không đội mũ bảo hiểm sẽ bị xử phạt về hai hành vi nhưng không bị áp dụng tình tiết vi phạm nhiều lần.

Ví dụ 8: Trở lại ví dụ 5 trên đây, nếu cả hai hành vi được thực hiện đồng thời trên cùng một tờ khai thì sẽ thuộc trường hợp này.

4. Chủ thể thực hiện cùng một hành vi vi phạm từ hai lần trở lên và các lần vi phạm này xảy ra cùng một thời điểm.

Thông thường, một hành vi được thực hiện nhiều lần thì phải có lần trước, có lần sau. Bản thân cụm từ “ vi phạm nhiều lần” đã hàm chứa ý nghĩa không cùng một thời điểm của các lần vi phạm. Mỗi lần thực hiện hành vi là một quá trình, có thời điểm bắt đầu và thời điểm hoàn thành hoặc kết thúc hành vi trước khi hành vi đó được bắt đầu lại ở lần tiếp theo. Nếu hành vi bắt đầu mà chưa hoàn thành hoặc chưa kết thúc thì không thể xảy ra lần tiếp theo và do vậy chỉ có thể thuộc trường hợp vi phạm kéo dài chứ không thuộc trường hợp vi phạm nhiều lần.

Như vậy về mặt lý luận, có thể khẳng định rằng, tình huống một chủ thể thực hiện một hành vi vi phạm từ 2 lần trở lên trong cùng một thời điểm là không tồn tại. Nói cách khác, tình huống 4 trên đây chỉ là tình huống giả định phi thực tế.

Sở dĩ tôi đưa ra tình huống này vì trong lĩnh vực Hải quan có đặc thù là hành vi của doanh nghiệp thường gắn liền với tờ khai Hải quan, thời điểm vi phạm hầu hết được xác định theo ngày mở tờ khai. Do vậy sẽ xảy ra trường hợp cùng một hành vi được thực hiện trên nhiều tờ khai mở cùng một ngày và thường được xem là “ cùng một thời điểm”. Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu đồng nhất “cùng ngày mở tờ khai” với “cùng một thời điểm”. Bởi lẽ, ngay cả các tờ khai mở cùng ngày thì vẫn được tiếp nhận, đăng ký vào các thời gian cụ thể khác nhau và được cấp các số đăng ký khác nhau. Nói cách khác, dù các tờ khai của một doanh nghiệp được khai báo/đăng ký cùng ngày thì không có nghĩa rằng, hành vi vi phạm của doanh nghiệp phát sinh trên các tờ khai này “ cùng một thời điểm”.

Với lập luận như vậy, chúng ta có thể thấy rằng, hướng dẫn tại điểm a, khoản 2 Điều 3 Thông tư 193/2009/TT-BTC là không chính xác và không cần thiết (một hành vi vi phạm do cùng một cá nhân, tổ chức thực hiện ở cùng một thời điểm trên nhiều tờ khai, hợp đồng thì chỉ xử phạt một lần; đồng thời áp dụng tình tiết tăng nặng “vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực), trừ phi bỏ cụm từ “cùng một thời điểm” .

Một chủ thể thực hiện một hành vi vi phạm trên nhiều tờ khai sẽ đương nhiên thuộc trường hợp “ vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực” nếu như các tờ khai ( lô hàng) đó đều chưa bị phát hiện/xử phạt và chưa hết thời hiệu xử phạt.

Tóm lại, khi phát hiện từ hai hành vi vi phạm trong cùng lĩnh vực hoặc hai lần vi phạm của cùng một hành vi mà các hành vi, các lần vi phạm này chưa bị phát hiện hoặc xử phạt và chưa hết thời hiệu xử phạt, chúng ta cần phải xác định trường hợp vi phạm đó thuộc tình huống nào trong số ba tình huống trên đây. Ở mỗi tình huống cụ thể, việc áp dụng tình tiết “ vi phạm nhiều lần “ cần phải được phân tích, xem xét một cách kỹ càng dựa trên các nguyên tắc xử lý VPHC, các Nghị định qui định XPHC trong từng lĩnh vực kết hợp với các tình tiết khách quan vụ việc.

Từ ngày 01/7/2013 tình tiết vi phạm hành chính nhiều lần sẽ được thực hiện theo luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012, theo đó, “ vi phạm hành chính nhiều lần là trường hợp cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính mà trước đó đã thực hiện hành vi vi phạm hành chính này nhưng chưa bị xử lý và chưa hết thời hiệu xử lý”. Như vậy, sẽ chỉ còn một cách hiểu duy nhất, tương ứng với tình huống 1 trên đây. Tuy nhiên, để cho luật xử lý vi phạm hành chính được thực hiện thống nhất và có hiệu quả, những nội dung liên quan đến việc áp dụng tình tiết vi phạm hành chính nhiều lần vẫn cần phải được hướng dẫn chi tiết trong các văn bản dưới luật. Hi vọng rằng, quá trình chuẩn bị triển khai thực hiện luật sẽ là cơ hội tốt để chúng ta có thể sửa đổi, hoàn thiện pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Hải quan.

Nguyễn Anh Tình – Cục Hải quan tỉnh Quảng Bình

(Theo Bản tin nghiên cứu Hải quan, số 8/2012)

Tin liên quan

Cục Hải quan Quảng Bình chung tay "Vì uớc mơ tuổi thơ"
Hưởng ứng chương trình vận động xây dựng Quỹ bảo trợ trẻ em và các hoạt động bảo vệ, chăm sóc trẻ em của...
Cục Hải quan tỉnh Quảng Bình gặp mặt đầu xuân năm 2016
Trong không khí vui tươi, ấm áp của những ngày đầu xuân Bính Thân, sau kỳ nghỉ Tết theo quy định, sáng ngày 15/02/2016,...
Chì và nhôm thỏi chưa tinh luyện có được miễn thuế XK?
Theo phản ánh của Cục Hải quan Long An, trong quá trình làm thủ tục hải quan cho hàng hóa XK, đơn vị gặp vướng mắc...
Bóc gỡ đường dây xuất lậu gỗ quý qua cảng Sài Gòn
Thực hiện kế hoạch đấu tranh trọng điểm đối với mặt hàng gỗ và các sản phẩm gỗ xuất khẩu, Cục Hải quan...
Nghị định về hải quan điện tử có hiệu lực thi hành từ quý III/2012
Ngày 05/6/2012 vừa qua, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ xem xét, phê duyệt Nghị định quy định chi tiết một số điều...
Chi cục Hải quan cửa khẩu Cha Lo tập huấn Biểu thuế XNK, phân loại hàng hóa, nộp thuế điện tử 24/7
Triển khai thực hiện Kế hoạch số 612/KH-HQCL ngày 22/12/2017 về việc tập huấn biểu thuế XNK, phân loại hàng hóa, nộp...
Cục HQQB: Hội thao "Mừng Đảng - Mừng xuân"
Hoà trong không khí cả nước hân hoan chào mừng kỷ niệm 85 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Hồ Chí Minh (03/2/1930 –...